Kırgızistan’da 4 Ekim’de yapılan parlamento seçiminin sonuçlarının protesto edilmesiyle başlayan siyasi kriz, Cumhurbaşkanı Sooronbay Ceenbekov’un istifasını getirdi.
Son 15 yıldır “yolsuzluk” iddiaları sık sık gündeme geldiği için 2005 ve 2010’da çıkan olaylar yüzünden cumhurbaşkanı değiştirmek zorunda kalınan Kırgızistan’da 4 Ekim’de yapılan parlamento seçimlerinin sonuçları, ülkeyi bir kez daha cumhurbaşkanını istifaya zorlayan yeni bir kaosa sürükledi.
Katılım oranının yüzde 55 civarında olduğu seçimin ilk sonuçlarına göre, 4 siyasi parti yüzde 7’lik barajı aşarak 120 sandalyeli meclise girmeye hak kazandı. Gelecek 5 yıl görev yapacak milletvekili seçim yarışına katılan 16 siyasi partiden “Birimdik” (Birlik), “Mekenim Kırgızistan” (Vatanım Kırgızistan), “Kırgızistan” ve “Bütün Kırgızistan” meclise girmeyi başardı. Böylece mevcut Meclis Başkanı Dastanbek Cumabekov’un aday gösterildiği Kırgızistan Partisi yerini korurken diğer 3 parti ilk kez parlamentoya girmeye hak kazandı.
Seçim sonuçlarının iptal edilmesi istendi
Seçimler öncesinde başlayan siyasi parti liderlerinin karşılıklı suçlamaları, taraftar kavgaları, saldırılar, yolsuzluk iddiaları seçim sonrasına da taşındı.
“Ata Meken”, “Bir Bol”, “Reforma”, “Bütün Kırgızistan”, “Çok Kazat” partileri ve diğerlerinin barajı aşamadığının ilan edilmesiyle 5 Ekim’den itibaren ülkede sokaklar karıştı.
“Milletvekili seçimlerinin adaletli geçmediğini ve oyların satın alındığını” iddia eden parti liderleri, seçim sonuçlarının iptal edilmesini istedi. Barajı geçemeyen partilerin lider ve üyeleri, seçim sonuçlarını protesto etmek için başkent Bişkek’in ana meydanı Ala-Too’ya çıktı.
Bazı göstericilerin Cumhurbaşkanlığı Sarayı’na doğru yürüyüşe geçmesi ve sarayın ön tarafındaki kapıları zorlaması üzerine polis kalabalığa sert müdahale etti. Göstericiler de polise taş atarak ve çöp konteynerlerini ateşe vererek karşılık verdi.
Eski Cumhurbaşkanı Atambayev, cezaevinden çıkarıldı
6 Ekim’de gecenin ilerleyen saatlerinde protestocular, “iktidar yanlısı partilerin hile yoluyla seçimleri kazandığı” iddiasıyla cumhurbaşkanlığı ve hükümet binalarını işgal etti. Polis, bu defa göstericilere müdahale etmedi. Göstericilerin işgal ettiği Cumhurbaşkanlığı Sarayı’nın üst katlarında yangın çıktı ve bir süre sonra bu yangın söndürüldü. Çıkan olaylarda 120 kişi ağır yaralandı, 1 kişi yaşamını yitirdi.
Daha sonra protestocular, Cumhurbaşkanlığı Sarayı’na yakın mesafede bulunan ve eski Cumhurbaşkanı Almazbek Atambayev’in kaldığı Milli Güvenlik Devlet Komitesi’ndeki cezaevine giderek arbede çıkardı. Ardından Atambayev kaldığı cezaevinden çıkarılarak taraftarlarına teslim edildi.
Atambayev’in iktidarı döneminde 11 yıl 6 ay hapse mahkum edilen ve suçunu kabul etmediği için Cumhurbaşkanı Ceenbekov’un iktidarında çıkarılan af yasasından kendi isteği ile yararlanmayan eski milletvekili Sadır Caparov da kaldığı hapishaneden serbest bırakıldı.
Caparov, 4 Ekim’deki parlamento seçimlerinde seçim barajına az farkla takılan “Mekençil” adlı siyasi partinin aday listesinin 2. sırasında yer almıştı.
Milletvekili seçim sonuçları iptal edildi
Cumhurbaşkanı Ceenbekov, bazı siyasi güçlerin seçim sonuçlarını bahane edip iktidarı ele geçirmek istediklerini belirterek, aynı gün (6 Ekim) Kırgızistan Merkez Seçim Komisyonu’na 4 Ekim’de yapılan milletvekili seçim sonuçlarının iptal edilmesini tavsiye etti.
Merkez Seçim Komisyonu, 6 Ekim’de seçim sonuçlarını iptal etti. Devam eden olaylar nedeniyle Kırgızistan Başbakanı Kubatbek Booronov ve Parlamento Başkanı Dastan Cumabekov görevlerinden istifa etmek zorunda kaldı.
Kırgızistan’da seçim sonuçlarını kabul etmeyen muhaliflerin kamu kurumlarını işgali sürerken ülkede durumun kontrol altına alınması için Koordinasyon Kurulu oluşturuldu ve başına eski Bütün Kırgızistan Partisi lideri Adahan Madumarov getirildi.
Koordinasyon Kurulunca Bütün Kırgızistan Partisi Üyesi Kursan Asanov İçişleri Bakanlığından ve Parti Üyesi Ömürbek Suvanaliyev de güvenlik güçlerini koordine etmekten sorumlu yapıldı.
Kurulun ömrü uzun sürmedi. Asanov ile Suvanaliyev, sorumlu oldukları kurumların personellerince uzaklaştırıldı. Asanov, “daha sonra kitlesel olaylar çıkardığı” iddiasıyla gözaltına alındı.
Hapisten çıkarılan Caparov’a “başbakanlık” görevi verildi
Seçim barajını aşamayan siyasi partilerin taraftarlarının organizasyonunda bir otelde bazı meclis üyeleri toplantı yaptı. Toplantıda, Meclis Başkanlığı görevine Milletvekili Mıktıbek Abdıldayev ve geçici Başbakanlık görevine de 51 yaşındaki Sadır Caparov seçildi.
Madumarov’un liderliğinde kurulan Koordinasyon Kurulu’nu tanımayan Caparov, Ala-Too Meydanı’nda taraftarlarıyla bir araya gelerek ülkede hukuki düzeni sağlamak için elinden gelen gayreti göstereceğini belirtti.
Bişkek’te 7 Ekim’de 24 saat boyunca göreve çıkmayan güvenlik güçlerinin yokluğunu fırsat bilen bazı gruplar, şehirde yağma teşebbüsünde bulundu.
Ülkede olaylar kontrolden çıkarken, gün içinde bakanlıklar, televizyon binaları, kamu ve belediyelerdeki makamlar işgal edilmeye çalışıldı. Bişkek ve Oş Büyükşehir Belediye Başkanları görevinden istifa etti.
Bazı parti taraftarlarının baskısı üzerine görevlerinden ayrılan Bişkek ve Oş Belediye Başkanları, 8 Ekim’de makamlarına tekrar geri döndü.
Ülkenin çeşitli bölgelerinde yabancıların işlettiği altın madenlerine baskınlar düzenlendiği, madendeki yapıların ateşe verildiği, yağmalandığı ve işgal edilmeye çalışıldığı haberleri geldi.
Muhalifler arasında “iktidar kavgası” başladı
Geçici başbakanlık koltuğuna oturtulan Sadır Caparov’un taraftarları, Başbakanlık binası önündeki gösterilerde, Caparov’un başbakanlık koltuğunda kalmasını istedi.
Başbakanlık binasının diğer tarafında toplanan Reforma, Ata Meken, İman Nuru Adalet ve Kalkınma adlı parti temsilcileri de başbakanlık koltuğuna genç ve yeni yüzün oturması amacıyla gösteri yaptı.
Gösteride, Başbakanlık kapılarının açılması ve kurulmaya çalışılan yeni geçici kabinede Ata Meken Partisi Adayı Tilek Toktogaziyev’in yer alması talepleri dile getirildi. Caparov’u tanımayanlar, Tilek Toktogaziyev’i başbakanları olarak ilan etti.
Başbakanlıkta makam mücadelesi yapılırken bina dışında da her iki kesim arasında sert tartışmalar yaşandı.
Cumhurbaşkanı Ceenbekov, 8 Ekim’de göstericilere ateş açılması ve olağanüstü halin ilan edilmesi için bilinçli olarak talimat vermediğini, tüm siyasi güçlerin masada toplanmaları çağrısında bulundu.
Taraflardan hiçbirinin durumu çözmek için tek bir müzakere platformunu sunmadığını sitem eden Ceenbekov, siyasi güçlerin teklifini beklediğini ifade etti. Ceenbekov, ülkenin hukuki zemine oturur oturmaz cumhurbaşkanlığı görevinden ayrılmaya hazır olduğunu duyurdu.
Ceenbekov, Merkez Seçim Komisyonunun milletvekili seçim sonuçlarını iptal ettiğini ve Komisyonun yeni seçim tarihiyle ilgili kararın alınmasından sonra mevcut siyasi gerilimi düşüreceğine dikkati çekti.
Atambayev, Ceenbekov’u istifaya çağırdı
Cezaevinden çıkarılan eski Cumhurbaşkanı Atambayev, Ceenbekov’un istifasını talep etmek için taraftarlarıyla başkent Bişkek’teki Ala-Too Meydanı’nda toplandı.
Ala-Too Meydanı’na yakın mesafedeki Başbakanlık binası önünde gösterilerini sürdüren Caparov’un destekçileri, Atambayev’in taraftarlarının bulunduğu alana gelerek arbede çıkardı.
Taş ile müdahale sonucu Atambayev’in taraftarları dağılırken, kalabalık içinde bulunan kimliği belirsiz 1 kişi tarafından Atambayev’in zırhlı aracı kurşunlandı.
Atambayev ve oğulları, 10 Ekim’de evine düzenlenen operasyonla gözaltına alındı.
Oğulları, emniyet müdürlüğünde bir süre tutulduktan sonra serbest bırakıldı.
Bişkek’te OHAL ilan edildi
Cumhurbaşkanı Ceenbekov, 12 Ekim’de kitlesel olaylar nedeniyle can ve mala olası saldırıların önlenmesi amacıyla başkent Bişkek’te Olağanüstü Hal (OHAL) ilan etti.
19 Ekim saat 05.00’e kadar geçerli olacak karar uyarınca, 22.00-05.00’te sokağa çıkma yasağı uygulamaya konuldu.
Ordu, Bişkek’in girişlerinde, polis ise şehir içindeki asayişi kontrol etmeye başladı. Ordu ve polise, şehir sakinlerinden oluşturulan gönüllü sivil hareketleri de destek verdi.
OHAL, parlamento tarafından 16 Ekim’de iptal edildi.
Başbakan ve yeni kabine belli oldu
Cumhurbaşkanı Ceenbekov, toplumda Caparov’un Başbakanlığı ve kabinesinin meşruiyetinin sorgulandığını gerekçe göstererek, Caparov’un hükümet yapısı ve programının onaylanması için kendisine gönderdiği kararnameyi veto etti.
Cumhurbaşkanlığı açıklamasında, başbakan adayı, hükümetin programı, yapısı ve kabine üyelerinin onaylanması için Meclisin salt çoğunluğunun, yani en az 61 milletvekilinin, oylamaya bizzat katılması gerektiği vurgulandı.
Bu arada, Meclis Başkanlığı görevine 6 Ekim’de seçilen Bir Bol Partisi Milletvekili Mıktıbek Abdıldayev’in görevinden istifa etmesinin ardından Genel Kurulda yeni başkan için seçim yapıldı.
Kırgızistan’da Meclis Başkanlığı görevine Kırgızistan Partisi Başkanı Kanat İsayev seçildi.
Ceenbekov’un önerisi ile Ala-Arça Cumhurbaşkanlığı Konutları’ndaki Kongre Merkezi’nde toplanan mevcut 120 sandalyeli Meclis üyelerinden 83’ü, Caparov’un başbakanlığı ve kabinesine güvenoyu verdi.
Caparov, meclis oturumunda sabıkalı olup olmadığına ilişkin soruya, bir suç işleyerek cezaevine girmediği, siyasi suçlu olduğu yanıtını verdi.
Ceenbekov, 14 Ekim’de Caparov başbakanlığında kurulan yeni kabinenin üyelerinin atamalarına ilişkin kararı imzaladı.
Yeni kabinede, FETÖ geçmişi olan isim
Kabine üyelerinin büyük çoğunluğunu değiştiren Caparov’un özellikle Eğitim ve Bilim Bakanlığına getirdiği Almazbek Beyşenaliyev’in özgeçmişi dikkat çekti.
Beyşenaliyev’in Türkiye’de terör örgütü ilan edilen Fetullahçı Terör Örgütü (FETÖ) elebaşı Fetullah Gülen’in, Kırgızistan’ın başkenti Bişkek’teki yüksek eğitim kurumunda ve bu kurumdan mezun olanların kurduğu dernekte yöneticilik yaptığı göze çarptı.
Özgeçmişinde Beyşenaliyev, Gülen yandaşlarının 1996’da kurduğu Ala-Too Uluslararası Üniversitesinde 2008-2010’da uluslararası bölümde öğretim görevlisi ve 2014-2017’de Bilim Araştırma ve Dış İlişkilerden Sorumlu Rektör Yardımcılığı görevini üstlendi.
Beyşenaliyev, yine Gülen’in kurucusu olduğu bilinen okullarından mezun olanların kurduğu “Kırgızistan Genç İşadamları Derneğine” 2007-2010’da başkanlık etti.
Beyşenaliyev, Başbakanlık Eğitim, Kültür ve Spor Daire Başkanı ile görevini de üstlendi.
Caparov ve taraftarlarından da Ceenbekov’a “istifa” çağrısı
Kırgızistan’da Başbakanlık koltuğuna oturan Caparov ve taraftarları, Cumhurbaşkanı Ceenbekov’un istifasını ve parlamentonun da kendini feshetmesini talep etti.
Ertesi gün (15 Ekim) Cumhurbaşkanı Ceenbekov görevinden istifa etme kararı aldığını açıklayarak, kendisi için her şeyden önce Kırgızistan’da barış, ülkenin bütünlüğü, halkın birliği ve toplumdaki huzurun önemli olduğunu vurguladı.
Başbakanlık binası önündeki destekçilerine seslenen Başbakan Caparov, Ceenbekov’un istifasının ardından Meclis Başkanı Kanat İsayev’in cumhurbaşkanlığı görevlerini yerine getirmeye hazır olmadığını bildiren dilekçe yazdığını aktararak, “Böylece cumhurbaşkanlığı yetkileri bana devredildi.” dedi.
Milletvekili seçimlerinin iptali ve Ceenbekov’un istifasının ardından Caparov’un gelecek günlerde yeni cumhurbaşkanlığı ve milletvekili seçimlerinin tarihini ilan etmesi bekleniyor.
