TBMM
TBMM Genel Kurulunda, AK Parti’nin anayasa değişikliği teklifinin ikinci turunda, ilk günde 7 madde kabul edildi.
Teklifle, anayasanın “yargı yetkisi” başlığında değişikliğe gidiliyor. Yargı yetkisinin, Türk milleti adına bağımsız mahkemelerce kullanılacağına dair hüküm, “bağımsız ve tarafsız” mahkemelerce kullanılacağı şeklinde değişiyor.
Teklif, anayasada yasamayı düzenleyen “TBMM’nin kuruluşuna” dair 75’inci madde, “milletvekili seçilme yeterliliğini” düzenleyen 76’ncı madde, “TBMM’nin seçim dönemini” düzenleyen 77’nci maddede düzenlemeler yapıyor.
Buna göre, milletvekili sayısı 550’den 600’e çıkarılacak.
Milletvekili seçilebilme yaşı25’ten18’e indirilecek. “Askerlikleilişiği olanlar” milletvekili adaylığına başvuramayacak.
Anayasanın “TBMM’nin seçim dönemi” başlıklı maddesi, “TBMM ve cumhurbaşkanının seçim dönemi” olarak değişiyor.
TBMM seçimleri 4 yılda değil, 5 yılda bir yapılacak. Cumhurbaşkanı seçimleri de TBMM seçimleri gibi 5 yılda bir olacak ve seçmenler iki seçim için aynı gün sandığa gidecek. Süresi biten milletvekili yeniden seçilebilecek.
Cumhurbaşkanı seçiminde birinci oylamada gerekli çoğunluğun sağlanamaması halinde, belirtilen usule göre ikinci oylama yapılacak.
TBMM’nin görevleri ve yetkileri; “kanun koymak, değiştirmek ve kaldırmak, bütçe ve kesin hesap kanun tekliflerini görüşmek ve kabul etmek, para basılmasına ve savaş ilanına karar vermek, milletlerarası antlaşmaların onaylanmasını uygun bulmak, TBMM üye tam sayısının 5’te 3 çoğunluğunun kararı ile genel ve özel af ilanına karar vermek, anayasanın diğer maddelerinde öngörülen yetkileri kullanmak ve görevleri yerine getirmek” olarak sıralanıyor.
Meclisin denetim yetkisi
Anayasanın, TBMM’nin bilgi edinme ve denetim yollarına ilişkin maddesindeki değişiklik ile yasamanın belli bir konuda Meclis Araştırması yapması, Genel Görüşme açarak Genel Kurulda görüşmesi ve milletvekillerinin, cumhurbaşkanı yardımcıları ile bakanların cevaplaması istemiyle yazılı soru sorması yeniden düzenleniyor.
Buna göre, TBMM, “Meclis Araştırması”, “Genel Görüşme”, “Meclis Soruşturması” ve “Yazılı Soru” yollarıyla bilgi edinme ve denetleme yetkisini kullanacak. “Gensoru”, denetleme yetkisinden çıkarılacak.
“Meclis Araştırması”, belli bir konuda bilgi edinmek için yapılan incelemeden ibaret olacak.
“Genel Görüşme”, toplumu ve devlet faaliyetlerini ilgilendiren belli bir konunun TBMM Genel Kurulunda görüşülmesi şeklinde gerçekleştirilecek.
“Yazılı Soru”
“Meclis Soruşturması”, cumhurbaşkanı yardımcısı ve bakanlar hakkında, anayasanın teklifle değiştirilen 106’ncı maddesinin 5, 6 ve 7’nci fıkraları uyarınca yapılan soruşturmadan ibaret olacak.
“Yazılı Soru”, en geç 15 gün içinde cevaplanacak. Milletvekilleri, yazılı soruları bakanların yanı sıra cumhurbaşkanı yardımcılarına da yöneltebilecek.
“Meclis Araştırması”, “Genel Görüşme” ve “Yazılı Soru” önergelerinin verilme şekli, içeriği ve kapsamı ile araştırma usulleri Meclis İçtüzüğü ile düzenlenecek.
Cumhurbaşkanı partili olabilecek
Cumhurbaşkanı seçilen kişinin partisiyle ilişiğinin kesilmesine yönelik düzenleme kaldırılıyor.
Böylelikle doğrudan halk tarafından seçilen ve siyasal bir kişilik olan cumhurbaşkanının partisiyle ilişkisinin kesilmesine dair hükmü yürürlükten kaldıran ilga normunun, halk oylamasında kabulü akabinde yürürlüğe girmesi anında bir siyasi partiyle ilişki kurması mümkün hale getiriliyor.
Anayasanın, cumhurbaşkanının nitelikleri ve tarafsızlığına ilişkin maddesi ile seçimine yönelik maddeleri, “Adaylık ve seçim” başlığı altında birleştiriliyor.
Cumhurbaşkanı en fazla 2 kez seçilebilecek
Cumhurbaşkanı; 40 yaşını doldurmuş, yükseköğrenim yapmış, milletvekili seçilme yeterliliğine sahip Türk vatandaşları arasından, doğrudan halk tarafından seçilecek.
Cumhurbaşkanının görev süresi 5 yıl olacak. Bir kişi en fazla 2 kez cumhurbaşkanı seçilebilecek.
Mevcut anayasadaki, cumhurbaşkanlığına aday gösterilmede 20 milletvekilinin yazılı teklifini arayan hüküm kaldırılıyor.
Ayrıca en son yapılan milletvekili genel seçimlerinde geçerli oylar toplamı birlikte hesaplandığında yüzde 10’u geçen siyasi partilerin ortak aday gösterebilmesi hükmü de değiştiriliyor. Cumhurbaşkanlığına, siyasi parti grupları, en son yapılan genel seçimlerde toplam geçerli oyların tek başına veya birlikte en az yüzde 5’ini alan partiler ile en az 100 bin seçmen aday gösterebilecek.
İlk turda salt çoğunluk
Cumhurbaşkanı seçilen milletvekilinin TBMM üyeliği ise sona erecek.
Genel oyla yapılacak seçimde, geçerli oyların salt çoğunluğunu alan aday cumhurbaşkanı seçilecek. İlk oylamada bu çoğunluk sağlanamazsa bu oylamayı izleyen ikinci pazar günü ikincioylama yapılacak. Bu oylamaya, ilk oylamada en çok oy alan iki aday katılacak ve geçerli oyların çoğunluğunu alan aday cumhurbaşkanı seçilecek.
İkinci oylamaya katılmaya hak kazanan adaylardan biri herhangi bir nedenle seçime katılmazsa ikinci oylama, boşalan adaylığın birinci oylamadaki sıraya göre ikame edilmesi suretiyle yapılacak.
Cumhurbaşkanı seçimleri usulü kanunla düzenlenecek
İkinci oylamaya tek adayın kalması halinde buoylamareferandum şeklinde yapılacak. Aday, geçerli oyların salt çoğunluğunu aldığı takdirde cumhurbaşkanı seçilecek. Oylamada adayın geçerli oyların çoğunluğunu alamaması halinde TBMM seçimi yapılmayacak, sadece cumhurbaşkanı seçimi yenilenecek.
Seçimlerin tamamlanamaması halinde yenisi göreve başlayıncaya kadar mevcut cumhurbaşkanının görevi devam edecek. Cumhurbaşkanı seçimlerine ilişkin diğer usul ve esaslar kanunla düzenlenecek.
TBMM Başkanvekili Ayşe Nur Bahçekapılı, teklifin ikinci turunda, 7’nci maddenin kabul edilmesinin ardından birleşime ara verdi.
Bahçekapılı, aranın ardından hükümet ve komisyonun yerini almaması üzerine bugün saat 14.00’te yeniden toplanmak üzere birleşimi kapattı.
Muhabir: Coşkun Ergül, Alper Atalay
